موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه مجله پژوهش و مطالعات علوم اسلامی 2676-5780 7 77 2025 12 18 تحلیل تطبیقی متون قرآن و حدیث با نظریه‌های مدرن برنامه‌ریزی درسی در حوزه تعلیم و تربیت اسلامی 47 59 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA حسین گروه علوم تربیتی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد کرج، البرز، ایران 2025 08 05 هدف این پژوهش، تحلیل تطبیقی متون قرآن و حدیث با نظریه‌های مدرن برنامه‌ریزی درسی در حوزه تعلیم و تربیت اسلامی است. مسئله اصلی پژوهش آن است که آیا عناصر و مؤلفه‌های بنیادین برنامه‌ریزی درسی در متون اسلامی، به‌ویژه قرآن کریم و احادیث معتبر، با اصول و نظریه‌های جدید برنامه‌ریزی درسی قابل تطبیق و هم‌افق‌سازی هستند یا خیر. این مطالعه با رویکردی کیفی و با استفاده از روش تحلیل اسنادی، تحلیل مفهومی و تطبیق تفسیری انجام شده است. در گام نخست، مبانی انسان‌شناختی، معرفت‌شناختی، ارزش‌شناختی و غایت‌شناختی برنامه‌ریزی درسی در تعلیم و تربیت اسلامی از قرآن و حدیث استخراج شد. سپس، مهم‌ترین نظریه‌ها و رویکردهای مدرن برنامه‌ریزی درسی، از جمله رویکرد هدف‌محور، تجربه‌محور، یادگیرنده‌محور، بازسازی اجتماعی، رویکرد فهم و تفسیر، و دیدگاه‌های انتقادی و تلفیقی بررسی شدند. در ادامه، دلالت‌های تربیتی آیات و روایات مرتبط با اهداف، محتوا، روش، نقش معلم، جایگاه متعلم، ارزشیابی و انعطاف‌پذیری برنامه درسی با مؤلفه‌های نظریه‌های جدید مقایسه شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که متون قرآن و حدیث، اگرچه در قالب اصطلاحات فنی معاصر سخن نمی‌گویند، اما واجد اصولی بنیادین در باب غایت‌مندی تعلیم، تدریج، تفاوت‌های فردی، تعقل، عمل‌گرایی، تزکیه، گفت‌وگو، عبرت‌آموزی، مشارکت، نظارت، خودارزیابی و پیوند علم با حیات هستند که با بسیاری از رویکردهای نوین برنامه‌ریزی درسی هم‌پوشانی معنادار دارند. در عین حال، تفاوت اصلی در مبنای غایات، منشأ ارزش‌ها و نسبت میان دانش، اخلاق و معنویت دیده می‌شود؛ به‌گونه‌ای که در تعلیم و تربیت اسلامی، برنامه درسی افزون بر کارکرد شناختی و اجتماعی، رسالتی هدایتی، اخلاقی و توحیدی نیز دارد. بر پایه نتایج، می‌توان الگویی تلفیقی برای برنامه‌ریزی درسی در نظام تعلیم و تربیت اسلامی طراحی کرد که از یک‌سو بر مبانی وحیانی استوار باشد و از سوی دیگر، از ظرفیت‌های نظریه‌های مدرن برای پاسخ‌گویی به نیازهای متغیر آموزشی بهره گیرد. /downloadfilepdf/21043