موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه Journal of Islamic Studies And Research (Joisas) مجله پژوهش و مطالعات علوم اسلامی 2676-5780 8 84 2026 07 22 مفهوم شناسی انتقادی واژه ی تمدن در نگاه اسلامی 41 53 FA ابوالفضل سعادتی دانشآموخته حوزهی علمیهی قم. استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، سبزوار، ایران ابوالفضل سعادتی دانشآموخته حوزهی علمیهی قم. استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، سبزوار، ایران 2026 04 04 در دنیای معاصر، پرداختن به فرهنگ و تمدن از مقوله های مهم اجتماعی نشان داده شده است. این واژه همواره در تحلیل های تاریخی ـ اجتماعی استفاده می شود، بدون آن که درباب تبیین معنایی اش بحثی مجزا و کامل صورت گرفته باشد. مباحث تَبَعی تمدن مانند: زمینه های ظهور تمدن؛ علل رشد و انحطاط تمدن و ... همه مبتنی بر درک صحیح و روشن بودن مفهوم تمدن است. از این رو لازم است که مفهوم تمدن واکاوی شده و بر اساس دیدگاه اسلامی_ شیعی مورد بررسی قرار گیرد و بر اساس آن؛ سایر مباحث تمدن ارائه شود. بنابراین هدف این نوشته؛ بررسی معنایی تمدن با دیدگاه اسلامی است. یافته های این نوشته نشان می دهد که معنای تمدن با واژگان دیگری مانند فرهنگ و به ویژه فرهنگ غربی در ارتباط است. فرهنگ غربی مجموعه باورها؛ ارزش ها؛ آداب و سنن و رفتارهایی است که بر اساس ایدئولوژی غربی بنا شده است چنانکه فرهنگ اسلامی، مجموعه ی باورها؛ ارزش ها؛ آداب و سنن و رفتارهایی که بر اساس آموزه های اسلامی بنا نهاده شده است. در فرهنگ غربی؛ عناصر مثبت و منفی دیده می شود؛ عناصری که مطابق فطرت انسانی و از فضیلت های انسانی نشأت می گیرد و عناصری که مخالف این فضیلت هاست. یکی از شاخصه های فرهنگ غربی؛ خودبرترپنداریِ کاذب این فرهنگ نسبت به سایر فرهنگ هاست. این شاخصه؛ زمینه سازِ ظهور بحثی با عنوان «تمدن» می شود. تمدنی که یکی از پایه های اصلی اش را رشد تکنولوژی و توسعه صنعتی تشکیل می دهد که پیوندی ناگسستنی با غرب دارد. گویا غرب یعنی تمدن و تمدن یعنی غرب! با این تفسیر؛ روشن است که دوری و نزدیکی سایر جوامع نسبت به این مدل موفق که تمدن یا غرب نامیده می شود؛ نشان دهنده میزان متمدن بودن آن جوامع است. بنابراین باید گفت که اصل بحث تمدن جای تامل دارد و بر اساس توضیحات مزبور؛ می توان نتیجه گرفت که نگاه اسلامی به بحث تمدن نشان از آن دارد که اصولا چیزی به معنای تمدن و مباحث آن بی معناست و به نظر می آید که اصل این بحث در دنیای کنونی؛ بحثی با ماهیتی سیاسی است که اندیشمندان مسلمان را ناخودآگاه درگیر خود کرده است و همه بدون این که بدانیم در زمینی بازی می کنیم که متعلق به ما و ادبیات اسلامی ما نیست. https://www.joisas.ir/downloadfilepdf/21585