موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه مجله پژوهش و مطالعات علوم اسلامی 2676-5780 8 82 2026 05 21 تحلیل فقهی-اجتماعی احکام محیط‌زیست و مسئولیت در قبال نسل‌های آینده 1 7 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA زهرا گروه محیط زیست، دانشگاه بیرجند، خراسان جنوبی، ایران 2025 12 09 بحران‌های زیست‌محیطی معاصر، نه تنها یک معضل تکنولوژیک، بلکه واقعه‌ای اخلاقی، فقهی و اجتماعی است. این مقاله به واکاوی مبانی فقهی (به‌ویژه قواعد لاضرر، اتلاف و انفال) و مؤلفه‌های جامعه‌شناختی (نظریه عدالت بین‌نسلی و همبستگی اجتماعی) در ارتباط با حقوق محیط‌زیست می‌پردازد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که فقه اسلامی با تکیه بر مفهوم «استخلاف» (انسان به‌مثابه جانشین خدا در زمین) و قواعد منع اسراف و اتلاف، ظرفیت بالایی برای پاسخ به چالش‌های زیست‌محیطی دارد. همزمان، جامعه‌شناسی محیط‌زیست با تحلیل رفتار جمعی، ضرورتِ تبدیل این احکام فقهی به «هنجارهای اجتماعی» را برای حفظ حقوق نسل‌های آینده تبیین می‌کند. /downloadfilepdf/26029