موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه مجله پژوهش و مطالعات علوم اسلامی 2676-5780 8 82 2026 04 20 نقش تاریخ اندیشه در شکل‌گیری اصول اخلاق سازمانی با تأکید بر اخلاق اسلامی و مدیریت در نهادهای دولتی 21 30 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA سعیده گروه مدیریت، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین، قزوین، ایران 2025 12 23 اخلاق سازمانی در نهادهای دولتی، صرفاً مجموعه‌ای از توصیه‌های رفتاری یا دستورالعمل‌های اداری نیست، بلکه ریشه در نظام‌های فکری و فلسفی دارد که در طول تاریخ درباره‌ی انسان، خیر، عدالت، فضیلت، مسئولیت و غایت کنش انسانی اندیشیده‌اند. از این‌رو، تاریخ اندیشه یا تاریخ فلسفه را باید به‌مثابه زمینه‌ای دانست که در آن، مفاهیم بنیادین اخلاقی تکوین یافته و سپس به عرصه‌ی مدیریت و سازمان منتقل شده‌اند. در سنت فلسفه‌ی غرب، از اخلاق فضیلت‌محور ارسطویی تا اخلاق وظیفه‌گرای کانتی و رویکردهای پیامدی و عدالت‌محور معاصر، هر یک تصویری خاص از انسان و رفتار اخلاقی عرضه کرده‌اند. در سنت اسلامی نیز، از آثار فارابی، ابن‌مسکویه، خواجه‌نصیرالدین طوسی، غزالی و به‌ویژه نهج‌البلاغه، اخلاق نه یک امر فردی صرف، بلکه بنیانی برای سامان‌یابی اجتماعی، سیاسی و سازمانی تلقی شده است. در مدیریت دولتی معاصر، بحران اعتماد عمومی، تعارض منافع، فساد اداری، ضعف پاسخ‌گویی و فاصله گرفتن از ارزش‌های عمومی، ضرورت بازخوانی ریشه‌های فلسفی اخلاق سازمانی را دوچندان کرده است. این مقاله با رویکرد تحلیلی-توصیفی نشان می‌دهد که تاریخ اندیشه با فراهم‌کردن مبانی مفهومی برای عدالت، امانت‌داری، صداقت، شایسته‌سالاری، مسئولیت‌پذیری و خدمت عمومی، نقش مستقیم و غیرمستقیم در شکل‌گیری اخلاق سازمانی دارد. همچنین روشن می‌سازد که در نهادهای دولتیِ جوامع اسلامی، اخلاق سازمانی بدون اتصال به میراث فلسفی-اخلاقی اسلام و بدون فهم تحول تاریخی مفاهیم اخلاقی، به سطحی‌گرایی و توصیه‌گرایی فروکاسته می‌شود. /downloadfilepdf/26929