موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه Journal of Islamic Studies And Research (Joisas) مجله پژوهش و مطالعات علوم اسلامی 2676-5780 7 79 2026 02 17 بازار مقدس؛ واکاوی پیوند عقلانیت نئولیبرال و نهاد دین 27 39 FA محمدرضا زکی پور استاد حوزه و دانشگاه، سطح 3 حوزه علمیه، حوزه جامع موسی بن جعفر علیه السلام بهبهان محمدرضا زکی پور استاد حوزه و دانشگاه، سطح 3 حوزه علمیه، حوزه جامع موسی بن جعفر علیه السلام بهبهان سید یونس فاطمی اصل طلبۀ سطح1 (پایه 8) حوزه علمیه، حوزه جامع موسی بن جعفر علیه السلام بهبهان سید یونس فاطمی اصل طلبۀ سطح1 (پایه 8) حوزه علمیه، حوزه جامع موسی بن جعفر علیه السلام بهبهان 2025 08 05 نئولیبرالیسم معاصر با گسترش منطق بازار و تبدیل آن به الگوی مسلط تنظیم روابط اجتماعی، فرهنگی و سیاسی، توانسته است بسیاری از ساحت‌های زیست انسانی را تحت تأثیر قرار دهد. یکی از عرصه‌های کمتر واکاوی‌شده، اما به‌غایت مهم، نهاد دین است؛ عرصه‌ای که از یک‌سو حامل ارزش‌های قدسی و از سوی دیگر در معرض سازوکارهای کالایی‌سازی و رقابت‌محوری قرار گرفته است. این مقاله با بهره‌گیری از محتوای نظری و تاریخی، تلاش می‌کند چگونگی نفوذ عقلانیت نئولیبرال در حوزه دین را تبیین کند و نشان دهد که چگونه «منطق بازار» توانسته است امر مقدس را به عرصه‌ای برای تولید، عرضه، مصرف و رقابت تبدیل کند. تحلیل حاضر ضمن مرور تاریخی گذار غرب از فئودالیسم به سرمایه‌داری و ظهور دولت مدرن، سازوکارهای شش‌گانهٔ بازارسازی ــ شامل دگرگونی معرفتی، بازتعریف انسان، خصوصی‌سازی، رقابت‌سازی، کمی‌سازی و مصرف‌سازی ــ را شرح می‌دهد و پیامدهای آن را در قلمرو دین واکاوی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که نئولیبرالیسم با ایجاد جابه‌جایی در ارزش‌ها، تبدیل انسان از «فاعل الهی» به «کنشگر سودمحور»، و کمرنگ‌کردن پیوندهای اجتماعی، به بروز بحران معنا، بحران هویت طلاب، و کالایی‌شدن امور مقدس منجر شده است. در پایان، مقاله راهکارهایی برای مواجهه با این وضعیت ارائه می‌دهد؛ از جمله احیای ارزش‌های ذاتی، تقویت نهادهای اجتماعی، و بازسازی الگوهای تعامل دینی بر اساس معنابخشی، همبستگی و مسئولیت الهی. https://www.joisas.ir/downloadfilepdf/29373