علوم اسلامی

بررسی تأثیر فلسفه اسلامی بر ریشه های فکری جنبش های سیاسی معاصر
دوره 8، شماره 86، شهریور 1405، صفحات 10 - 15
نویسندگان : سعید جامتیر* 1
1 - گروه علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده :
پژوهش حاضر با هدف تبیین و تحلیل تأثیر فلسفه اسلامی و اندیشه های بنیادین آن بر ریشه های فکری جنبش های سیاسی معاصر در جهان اسلام انجام گرفته است. روش پژوهش در این مطالعه، کیفی از نوع تحلیل اسنادی، تاریخی و توصیفی-تحلیلی است که با بررسی متون کلاسیک فلسفه سیاسی اسلامی (نظیر آراء فارابی و ابن سینا) و دکترین های جنبش های سیاسی مدرن در ایران و جهان عرب سامان یافته است. جامعه و محدوده پژوهش شامل آثار مکتوب تئوریسین های جریان های اسلامی معاصر (همچون علی شریعتی، راشد الغنوشی و اندیشمندان حوزه پسواسلام گرایی) و مقالات و پژوهش های معتبر علمی منتشرشده در بازه زمانی 10 سال اخیرکه ابعاد نظری عدالت، شورا، آزادی، ولایت و تحولات فکری ناشی از بازخوانی میراث اسلامی را مورد واکاوی قرار داده اند. ابزار گردآوری داده ها، فیش برداری نظام مند از منابع کتابخانه ای و اسنادی بوده و تحلیل داده ها به شیوه مضمون پژوهی و تطبیقی انجام گرفته است. یافته های کلیدی پژوهش نشان می دهد که فلسفه اسلامی با فراهم ساختن بستر عقل گرایی، نظریه پردازی پیرامون مدینه فاضله، نسبت میان دین و سیاست، و مفاهیم اخلاقی-سیاسی، نقشی ساختاری و الهام بخش در شکل گیری شالوده های فکری جنبش های اصلاحی، انقلابی و دموکراسی خواهانه معاصر ایفا کرده است. نتیجه گیری پژوهش حاکی از آن است که جنبش های سیاسی معاصر برای مشروعیت بخشی، سازمان دهی فکری و گذر از چالش های مدرنیته، ناگزیر از بازخوانی و پیوند زدن اندیشه های خود با ریشه های عمیق حکمت و فلسفه سیاسی اسلامی بوده اند.